Vragen
- » Waarom een echografie van een ziek dier?
- » Hoe verloopt een echografisch onderzoek?
- » Moet een dier onder narcose of sedatie (kalmeermiddel) voor een echografie?
- » Wanneer radiografie en wanneer echografie?
- » Wat is een fijne naald aspiratie?
- » Wat is een Specialist?
- » Wat zijn de tarieven?
- » Kan ik een preventieve echografie laten doen?
- » Wat is een pretecho?
- » Hoe werkt echografie?
- » Wanneer CT of MRI en hoe staat radiografie en echografie in verhouding tot deze technieken?
- » Doen wij ook onderzoeken op paarden?
Waarom een echografie van een ziek dier?
Wanneer u dier ziek is kan men verschillende diagnostische middelen gebruiken om tot een diagnose te komen. In de eerste plaats wordt een goede anamnese (historie) afgenomen en vaak een bloedonderzoek gedaan. Vaak wijst een anamnese + bloedonderzoek wel in een bepaalde richting maar komt er geen sluitende conclusie uit.
Gelukkig kunnen we beroep doen op extra, complementaire diagnostische middelen, zoals radiografie en echografie. Echter, op een radiografie ziet men eigenlijk alleen de omtrek van organen en niet de interne structuur van organen. Bijvoorbeeld, men kan op een röntgenfoto zien dat de lever vergroot is maar je zien niet waarom. Is de lever gestuwd, is er een diffuse kanker, zijn er goedaardige gezwellen, is er suikerstapeling?
Met echografie is zeer goed de omtrek maar ook de interne structuur van elk orgaan goed zichtbaar in tegenstelling tot radiografie waarbij men van de verschillende organen slechts de omtrek ziet (uitgezonderd van botstructuren!). Men kan aan de hand van de echotextuur, echogeniciteit (donkerder of lichter) en vorm van een orgaan vaak veel informatie halen. Ook over de functie kan men bepaalde dingen zeggen want men ziet alle organen in ‘real time’ (live). Zo kan men de contractiliteit (beweeglijkheid) van darmen in beeld brengen: hangen ze immobiel open of zijn ze juist te beweeglijk? Is er urinelozing? Men kan ook bloedstromen in beeld brengen en daaruit ook informatie halen. En uiteraard voor echocardiografie (echografie van het hart) is deze ‘real time’ beoordeling cruciaal.
Gelukkig kunnen we beroep doen op extra, complementaire diagnostische middelen, zoals radiografie en echografie. Echter, op een radiografie ziet men eigenlijk alleen de omtrek van organen en niet de interne structuur van organen. Bijvoorbeeld, men kan op een röntgenfoto zien dat de lever vergroot is maar je zien niet waarom. Is de lever gestuwd, is er een diffuse kanker, zijn er goedaardige gezwellen, is er suikerstapeling?
Met echografie is zeer goed de omtrek maar ook de interne structuur van elk orgaan goed zichtbaar in tegenstelling tot radiografie waarbij men van de verschillende organen slechts de omtrek ziet (uitgezonderd van botstructuren!). Men kan aan de hand van de echotextuur, echogeniciteit (donkerder of lichter) en vorm van een orgaan vaak veel informatie halen. Ook over de functie kan men bepaalde dingen zeggen want men ziet alle organen in ‘real time’ (live). Zo kan men de contractiliteit (beweeglijkheid) van darmen in beeld brengen: hangen ze immobiel open of zijn ze juist te beweeglijk? Is er urinelozing? Men kan ook bloedstromen in beeld brengen en daaruit ook informatie halen. En uiteraard voor echocardiografie (echografie van het hart) is deze ‘real time’ beoordeling cruciaal.
Hoe verloopt een echografisch onderzoek?
Om te beginnen moet de hond best 8 u nuchter zijn. Zo bevindt zich veel minder lucht in het maagdarm-stelsel, wat zeer storend is (want lucht weerkaatst alle geluidsgolven), duwt de volle maag de andere organen niet weg en is de galblaas goed gevuld. Water drinken mag. Ook indien sedatie nodig is is het best dat de hond nuchter is.
De hond mag de laatste paar uur voor het onderzoek niet hebben geplast want de blaas is best beoordeelbaar in gevilde toestand en heel vaak wordt er ook urine transabdominaal geprikt.
De mensen moeten met 2 personen komen omdat er zowel iemand vooraan als achteraan bij het dier moet staan. Soms zijn alle assistentes bezet als het heel druk is in de kliniek en moeten we wachten tot iemand vrij is en daardoor verliezen we tijd. Indien u absoluut niet met 2 personen kan komen moet dit uitdrukkelijk vermeld worden bij het maken van een afspraak.
De hond wordt op een zo kalm mogelijke manier op de echotafel gelegd.
De buik moet worden geschoren omdat de geluidgolven niet door lucht en haar doordringen. Daarna wordt de huid bevochtigd en echogel op de buik aangebracht en dan pas kan de echografie beginnen. Op dit moment is het ergste voorbij en wordt de echografie zelf vaak als rustgevend ervaren (een buikmassage…). De echogel is van waterige substrantie en wordt na het onderzoek afgeveegd en maakt geen blijvende vlekken.
Het onderzoek zelf duurt 15 tot 20 minuten. De radioloog volgt het onderzoek op het beeldscherm en maakt af en toe foto’s van stilgezette beelden of neemt korte videosequenties op. Vaak kan u tijdens het onderzoek meekijken op het scherm, als u dat wenst.
De radioloog maakt een verslag en bezorgt het aan de verwijzende arts. Vaak worden er al een paar dingen gezegd door de radioloog zelf maar eigenlijk kan alleen de doorverwijzende arts u de volledige uitslag geven na beoordeling van alle andere gegevens.
De hond mag de laatste paar uur voor het onderzoek niet hebben geplast want de blaas is best beoordeelbaar in gevilde toestand en heel vaak wordt er ook urine transabdominaal geprikt.
De mensen moeten met 2 personen komen omdat er zowel iemand vooraan als achteraan bij het dier moet staan. Soms zijn alle assistentes bezet als het heel druk is in de kliniek en moeten we wachten tot iemand vrij is en daardoor verliezen we tijd. Indien u absoluut niet met 2 personen kan komen moet dit uitdrukkelijk vermeld worden bij het maken van een afspraak.
De hond wordt op een zo kalm mogelijke manier op de echotafel gelegd.
De buik moet worden geschoren omdat de geluidgolven niet door lucht en haar doordringen. Daarna wordt de huid bevochtigd en echogel op de buik aangebracht en dan pas kan de echografie beginnen. Op dit moment is het ergste voorbij en wordt de echografie zelf vaak als rustgevend ervaren (een buikmassage…). De echogel is van waterige substrantie en wordt na het onderzoek afgeveegd en maakt geen blijvende vlekken.
Het onderzoek zelf duurt 15 tot 20 minuten. De radioloog volgt het onderzoek op het beeldscherm en maakt af en toe foto’s van stilgezette beelden of neemt korte videosequenties op. Vaak kan u tijdens het onderzoek meekijken op het scherm, als u dat wenst.
De radioloog maakt een verslag en bezorgt het aan de verwijzende arts. Vaak worden er al een paar dingen gezegd door de radioloog zelf maar eigenlijk kan alleen de doorverwijzende arts u de volledige uitslag geven na beoordeling van alle andere gegevens.
Moet een dier onder narcose of sedatie (kalmeermiddel) voor een echografie?
Neen, in de overgrote meerderheid van de gevallen is er geen sedatie nodig.
Sommige huisdieren vinden het in het begin vervelend om op hun zij of rug te liggen maar na enkele minuten laten ze het meestal goed toe. Het dier moet gerustgesteld worden en indien nodig (afhankelijk van dier tot dier) heeft het een kordate aanpak nodig.
Wij laten de eigenaar er altijd bij, zodat de dieren meer op hun gemak zijn en de eigenaar ze kan toespreken tijdens de echografie of het radiografisch onderzoek.
Sommige huisdieren vinden het in het begin vervelend om op hun zij of rug te liggen maar na enkele minuten laten ze het meestal goed toe. Het dier moet gerustgesteld worden en indien nodig (afhankelijk van dier tot dier) heeft het een kordate aanpak nodig.
Wij laten de eigenaar er altijd bij, zodat de dieren meer op hun gemak zijn en de eigenaar ze kan toespreken tijdens de echografie of het radiografisch onderzoek.
Wanneer radiografie en wanneer echografie?
Radiografie en echografie zijn complementair.
Radiografie is de uitgesproken techniek voor botstructuren maar met echografie kan men bvb wel de heling van een fractuur nauwgezetter volgen door subtiele nieuwbeenvorming en bloeddoorstroming thv van de fractuurinterlinie na te gaan. Dit is alleen van belang bij een gecompliceerde heling.
Wat betreft de buik geeft radiografie een mooi overzicht en brengt het heel mooi de lucht in het maagdarmstelsel (of ev. vrije lucht) in beeld maar van de overige organen ziet men alleen de omtrek en als men iets abnormaal ziet is het vaak giswerk. Echografie geeft veel meer informatie over de interne structuur en functie van organen. Een indicatie om wel radiografie van de buik te doen is bij “acuut abdomen”. Dit is wanneer het dier verdacht is van een darmobstructie, maagkanteling, mesenterium torsie… In deze gevallen is er meestal zeer veel lucht aanwezig in het maagdarmstelsel en lucht is de grote vijand van de echografie want door lucht penetreren de geluidsgolven niet. Men kan achteraf nog altijd een echografie doen om bijkomende informatie te verschaffen. Voor vele internistische problemen is radiografie van de buik vaak overbodig en doet men best direct een echografie. Zelfs blaassteentje ziet men evengoed of beter op echo dan op radiografie. Sommige blaastenen zijn zelf niet zichtbaar of radiografie. Er zijn wel nog een aantal specifieke indicaties voor radiografie, bvb bij prostaattumoren of er uitzaaiingen zijn naar de wervels, en voor contraststudies maar daar gaan we nu niet verder op in.
Ook voor cardiologie zijn radiografie en echografie complementair. Van een hond of kat met een hartprobleem wordt best eerst een radiografie gemaakt . Dit is om een overzicht te hebben van de borstholte, de globale grootte en vorm van het hart te zien, te kijken of er stuwing is van de longbloedvaten en of er vocht in de longen of in de pleuraholte aanwezig is en ook om te kijken of er geen bijkomende longprobleem is. Met echografie gaat men het kloppend hart zien, allerlei metingen van wanden, kamers, voorkamers en grote bloedvaten doen, snelheden van bloedstromen bepalen met ‘pulsed-wave’ of ‘continuous-wave’ doppler en met kleurendoppler lekkende kleppen of kleine hartdefecten opsporen.
Radiografie is de uitgesproken techniek voor botstructuren maar met echografie kan men bvb wel de heling van een fractuur nauwgezetter volgen door subtiele nieuwbeenvorming en bloeddoorstroming thv van de fractuurinterlinie na te gaan. Dit is alleen van belang bij een gecompliceerde heling.
Wat betreft de buik geeft radiografie een mooi overzicht en brengt het heel mooi de lucht in het maagdarmstelsel (of ev. vrije lucht) in beeld maar van de overige organen ziet men alleen de omtrek en als men iets abnormaal ziet is het vaak giswerk. Echografie geeft veel meer informatie over de interne structuur en functie van organen. Een indicatie om wel radiografie van de buik te doen is bij “acuut abdomen”. Dit is wanneer het dier verdacht is van een darmobstructie, maagkanteling, mesenterium torsie… In deze gevallen is er meestal zeer veel lucht aanwezig in het maagdarmstelsel en lucht is de grote vijand van de echografie want door lucht penetreren de geluidsgolven niet. Men kan achteraf nog altijd een echografie doen om bijkomende informatie te verschaffen. Voor vele internistische problemen is radiografie van de buik vaak overbodig en doet men best direct een echografie. Zelfs blaassteentje ziet men evengoed of beter op echo dan op radiografie. Sommige blaastenen zijn zelf niet zichtbaar of radiografie. Er zijn wel nog een aantal specifieke indicaties voor radiografie, bvb bij prostaattumoren of er uitzaaiingen zijn naar de wervels, en voor contraststudies maar daar gaan we nu niet verder op in.
Ook voor cardiologie zijn radiografie en echografie complementair. Van een hond of kat met een hartprobleem wordt best eerst een radiografie gemaakt . Dit is om een overzicht te hebben van de borstholte, de globale grootte en vorm van het hart te zien, te kijken of er stuwing is van de longbloedvaten en of er vocht in de longen of in de pleuraholte aanwezig is en ook om te kijken of er geen bijkomende longprobleem is. Met echografie gaat men het kloppend hart zien, allerlei metingen van wanden, kamers, voorkamers en grote bloedvaten doen, snelheden van bloedstromen bepalen met ‘pulsed-wave’ of ‘continuous-wave’ doppler en met kleurendoppler lekkende kleppen of kleine hartdefecten opsporen.
Wat is een fijne naald aspiratie?
Echografie is zeer gevoelig (men ziet de geringste veranderingen), maar vaak weinig specifiek. Dit laatste wil zeggen dat, als men bvb een knobbel ziet in een bepaald orgaan, men vaak niet weet of dit goedaardig of kwaadaardig is en wat het juist is. Daarom gaat men, onder echobegeleiding, met een fijn naaldje doorheen de buikwand in dat bepaald iets prikken, in de hoop er een paar celletjes uit te halen die ons meer vertellen over de natuur van dat gezwelletje. Ook ziet men soms een cyste (holte gevuld met vocht) en weet men niet of er bvb bloed of etter in zit en kan men dat onder echobegeleiding gaan aanprikken. Hetzelfde geld voor vocht in de borst- of buikholte. Door het aan te prikken en te zien en beoordelen onder microscoop uit wat die vloeistof bestaat en welke cellen erin zitten kunnen we veel te weten komen over de oorzaak van de aanwezigheid van dat vocht en zo dichter bij een exacte diagnose komen. Het klinkt raar maar in de meeste gevallen wordt er geprikt zonder sedatie van het dier. De dieren voelen immers alleen een klein prikje wanneer de fijne naald door de huid passeert en niet het prikken in het orgaan want dat is immers niet sensibel bezenuwd. Het is zelfs minder ingrijpend dan bloed afnemen. Echter, zijn de dieren te verkrampt en spannen ze extreem hun buikspieren op of spartelen ze tijdens de prik, dan voelen zij de naald wel en kan het zelfs gevaarlijk zijn. In dit geval is het aangewezen om toch een licht sedatiemiddel te geven.
Wat is een Specialist?
Om specialist te worden moet je na je opleiding als dierenarts nog een lange en intensive specialisten opleiding volgen. Hiervoor moet je eerst worden toegelaten aan een erkend opleidingcentrum in Europa of Amerika die moet voldoen aan strenge eisen. Niet elke universiteit wordt aanvaard op de lijst van opleidingscentra, bvb omdat zij niet over de nodige specialisten en apparatuur beschikken.
Vooraleer je kan geselecteerd worden moet je na je studies dierengeneeskunde eerst nog een intership (één jaar durende rotatie op verschillende diensten) hebben gedaan. Een intership bereid je voor op je specialisatie en geeft je ook de kans te ontdekken waarin je wilt specialiseren. Een specialisten opleiding duurt gemiddeld 4 jaar en gedurende deze jaren word je theoretisch en praktisch intensief getraind in jouw vakgebied (in geval van medische beeldvorming is dat radiografie, echografie, CT, MRI en scintigrafie.
Je moet ook een eigen onderzoek doen en enkele internationale artikels gepubliceerd hebben. Na de opleiding moeten je “credentials” binnen en kan je al of niet geselecteerd worden om mee te doen aan het examen. Indien alles goed verloopt mag je meedoen en volgt er een maandenlange blokperiode want de stof die moet kennen is erg uitgebreid. Indien je geslaagd bent voor het theoretische gedeelte mag je enkele maanden later het praktische gedeelte afleggen voor een internationale jury. Als je geslaagd bent krijg je eindelijk je specialistendiploma.
De beoordeling van radiografieën en een echografisch onderzoek uitgevoerd door een specialist is uiteraard duurder. Een specialist is hiervoor speciaal opgeleid en heeft na zijn studies diergeneeskunde nog zoveel jaren extra gestudeerd. Meer zekerheid is omtrent de diagnose en er dus geen “giswerk” wordt gedaan. Het is logisch dat iemand die echt getraind is in dit vak en ook alle wetenschappelijke kennis in zijn hoofd heeft, een meer accurate echo kan doen, of beter scans en RXfoto’s kan beoordelen dan iemand die dat niet is.
Vooraleer je kan geselecteerd worden moet je na je studies dierengeneeskunde eerst nog een intership (één jaar durende rotatie op verschillende diensten) hebben gedaan. Een intership bereid je voor op je specialisatie en geeft je ook de kans te ontdekken waarin je wilt specialiseren. Een specialisten opleiding duurt gemiddeld 4 jaar en gedurende deze jaren word je theoretisch en praktisch intensief getraind in jouw vakgebied (in geval van medische beeldvorming is dat radiografie, echografie, CT, MRI en scintigrafie.
Je moet ook een eigen onderzoek doen en enkele internationale artikels gepubliceerd hebben. Na de opleiding moeten je “credentials” binnen en kan je al of niet geselecteerd worden om mee te doen aan het examen. Indien alles goed verloopt mag je meedoen en volgt er een maandenlange blokperiode want de stof die moet kennen is erg uitgebreid. Indien je geslaagd bent voor het theoretische gedeelte mag je enkele maanden later het praktische gedeelte afleggen voor een internationale jury. Als je geslaagd bent krijg je eindelijk je specialistendiploma.
De beoordeling van radiografieën en een echografisch onderzoek uitgevoerd door een specialist is uiteraard duurder. Een specialist is hiervoor speciaal opgeleid en heeft na zijn studies diergeneeskunde nog zoveel jaren extra gestudeerd. Meer zekerheid is omtrent de diagnose en er dus geen “giswerk” wordt gedaan. Het is logisch dat iemand die echt getraind is in dit vak en ook alle wetenschappelijke kennis in zijn hoofd heeft, een meer accurate echo kan doen, of beter scans en RXfoto’s kan beoordelen dan iemand die dat niet is.
Wat zijn de tarieven?
De tarieven hangen af van de prakrijk of kliniek waar er gewerkt wordt maar lopen wel ongeveer gelijk. Voor informatie hier over kan u contact opnemen met de samenwerkende dierenartsencentra (zie bij afspraak maken en verder werklocaties).
Kan ik een preventieve echografie laten doen?
Indien uw hond ouder is of u wilt gewoon weten of er geen abnormaliteiten in ontwikkeling zijn in de buik kan u steeds een preventieve echo laten doen. Hierbij worden bvb vroegtijdig kankers opgespoord waardoor deze in een vroeg (behandelbaar) stadium kunnen worden aangepakt. Uiteraard worden er “preventieve” echografieën gedaan om uw dier te screenen op genetische afwijkingen. (cfr onder) Voor vele fokdieren is dit overigens verplicht.
Wat is een pretecho?
U kan natuurlijk ook een “pretecho” laten doen. Een pretecho is een echografie van uw zwangere hond of kat. Men kan werkelijk alles zien. Kloppende hartjes, pootjes, evolutie van organen. Dit is voor de mensen vaak heel leuk en men heeft zo ook een schatting van het aantal pups of kittens en men weet of ze allemaal in leven zijn en of er moeilijkheden kunnen verwacht worden bij de geboorte. Van een pretecho wordt uiteraard altijd een video gemaakt om mee te nemen naar huis.
Hoe werkt echografie?
Meer info volgt...
Wanneer CT of MRI en hoe staat radiografie en echografie in verhouding tot deze technieken?
Doen wij ook onderzoeken op paarden?
Ik doe geen echografieën bij paarden. Door de jaren heen heb ik mij meer en meer toegelegd op de kleine huisdieren en ik vind dat je pas een goede radioloog bent als je ook een goede clinicus bent. Voor echografie bij paarden wijs ik graag door naar mijn collega radioloog dierenarts Michel Hoegaerts (www.dierenartshoegaerts.be) die hierin uiterst professioneel is.